Đọc sách suối nguồn

“Đây là cuốn sách đứng đầu bảng xếp hạng những tiểu thuyết hay nhất thế kỷ 20 do Báo New York Time công bố theo bình chọn của độc giả”, một biên tập viên Nhà xuất bản Trẻ giới thiệu khi chuyển cho tôi xem bản dịch tiểu thuyết Suối Nguồn (Fountainhead) trước khi nó được in.

Tôi không tin mấy vào những lời giới thiệu nghe “quen quen” như vậy, nhưng khi đọc cuốn sách, tôi bị cuốn hút, từ trang đầu cho đến trang cuối, đến mức vừa đọc vừa mong cho cuốn sách tiếp tục dài ra, mặc dù nó đã dài đến gần… 1.200 trang.

Howard Roard, nhân vật chính của tiểu thuyết, là một kiến trúc sư chưa bao giờ có bằng cấp. Một giáo sư khi nhìn bản đồ án của chàng sinh viên 22 tuổi này đã phải thốt lên “đây là một thiên tài”, nhưng anh đã bị đuổi học một năm trước khi tốt nghiệp, vì anh không chấp nhận việc “lấy số lượng người thay cho nội dung chân lý”. Nhà trường tuyên bố: “Mỗi phong cách thiết kế của quá khứ là một mỏ vàng. Chúng ta chỉ có thể lựa chọn từ những gì các nhà thiết kế vĩ đại đã nghĩ ra. Chúng ta là ai mà dám đòi cải tiến?”. Còn anh thì: “em muốn trở thành một kiến trúc sư, chứ không phải một nhà khảo cổ”. Anh chấp nhận bị đuổi học, ở đó không còn gì để cho anh học nữa.

Với một niềm tin sắt đá vào chính bản thân mình, anh đã bước vào đời để chống chọi với số đông những kẻ “thứ sinh”, dù họ nổi tiếng và có quyền lực đến đâu, dù họ đông đến bao nhiêu anh cũng không lùi bước.

Người đọc hồi hộp, bất lực, đau đớn rồi hào sảng theo từng bước đi của Roard. Với tài năng bẩm sinh, anh có thừa khả năng để dễ dàng thành đạt, nhưng anh đã vào đời bằng “cửa hẹp”. Henry Cameron, một kiến trúc sư vĩ đại, sự vĩ đại mới mẻ mà nước Mỹ non trẻ vừa bắt đầu chấp nhận, rồi “không dùng” ông nữa. Ông không còn việc làm, sống nát rượu, nhưng ông dứt khoát không thỏa hiệp, không “bán” tài năng của mình. Roard đã tìm đến ông để lập nghiệp. Cameron vừa nhìn thấy tài năng của Roard đã lập tức tuyên bố sa thải anh. Sa thải để cứu anh, để anh không phải lâm vào cảnh thân tàn ma dại như ông. Ông khuyên Roard thỏa hiệp, khuyên Roard “bán” tài năng của mình cho “bọn họ”: “Sẽ có rất nhiều người nổi tiếng sẵn sàng nhận cậu, dù cậu có bị đuổi học hay không”. Nhưng Roard quả quyết: “Nếu vào lúc cuối đời, tôi trở thành người như ông vào lúc này, tại đây, trong văn phòng này, thì tôi sẽ coi nó như một vinh dự mà tôi lẽ ra không xứng đáng”. Cameron chết trong thất bại.

Roard vẫn không lùi bước. Anh tự mình mở văn phòng. Một vài người biết anh, giao việc cho anh, những người riêng lẻ đó thích công trình của anh, nhưng số đông thì không. Có lúc anh đã phải đi làm công nhân mỏ đá chứ không thỏa hiệp, dù là thỏa hiệp nhỏ để nhận một công trình lớn.

Người ta nhân danh số đông, nhân danh lòng từ thiện, nhân danh “sống vì người khác” để đè bẹp anh, đè bẹp những “cái tôi” sáng tạo. Không để cho người khác can thiệp vào sự sáng tạo của mình, anh đã phải ra tòa và thua cuộc. “Người ta căm thù sự đam mê, bất kỳ sự đam mê vĩ đại nào”. Cameron đã đấu tranh, ông thất bại vì ông không còn thời gian. Roard thì không cam chịu. Cao điểm của sự không lùi bước đó là việc Roard đã phá hủy một công trình khi nó được xây lên không giống như anh thiết kế. Nó đã bị biến dạng theo ý kiến của “đa số”, của “tập thể”, của “hội đồng” mà không một cá nhân cụ thể nào chịu trách nhiệm. Anh bị truy tố ra tòa.

…”Hàng ngàn năm trước đây, có một người lần đầu tiên tìm được cách tạo ra lửa. Người đó có lẽ đã bị thiêu sống bằng chính ngọn lửa mà anh ta dạy những người anh em của mình cách thắp lên. Anh ta bị coi là một kẻ xấu vì đã có quan hệ với ma quỷ, thứ mà loài người luôn khiếp sợ. Nhưng từ đó trở đi, loài người có lửa để giữ ấm, để nấu nướng, để thắp sáng trong hang động. Anh ta đã để lại cho họ một món quà mà họ từng không hiểu và anh ta đã xua bóng tối ra khỏi trái đất này. Nhiều thế kỷ sau, có một người lần đầu tiên tạo ra cái bánh xe. Người đó có lẽ đã tan xác dưới những bánh xe mà anh ta dạy những người anh em của mình cách làm. Anh ta bị coi là một kẻ phạm tội vì đã mạo hiểm vào vùng đất cấm. Nhưng từ đó trở đi, loài người có thể đi tới mọi chân trời. Anh ta đã để lại cho họ một món quà mà họ đã không hiểu được và anh ta đã mở những con đường trên mặt đất”.

…”Trong những thế kỷ qua, đã có những người đặt bước chân đầu tiên của họ trên những con đường mới; họ không được trang bị vũ khí gì ngoài tầm nhìn của riêng họ. Họ có mục đích khác nhau, nhưng tất cả đều có một số điều chung: bước chân của họ là bước chân đầu tiên, con đường của họ là con đường hoàn toàn mới, nhãn quan của họ không hề do vay mượn, và phản ứng mà họ nhận được luôn là sự căm ghét. Những nhà phát minh vĩ đại – những nhà tư tưởng, những nghệ sĩ, những nhà khoa học, những nhà sáng chế – đều phải đơn độc chống lại những người cùng thời với họ. Tất cả những ý tưởng mới và vĩ đại đều bị chống đối kịch liệt. Tất cả những phát minh mới và vĩ đại đều bị lên án. Động cơ máy đầu tiên bị coi là ngu xuẩn. Chiếc máy bay đầu tiên bị coi là không tưởng. Chiếc máy dệt đầu tiên đã bị coi là ác quỷ. Việc gây mê bị coi là tội lỗi. Nhưng những người đó, với tầm nhìn không vay mượn, vẫn tiếp tục tiến lên. Họ đã chiến đấu, họ đã đau khổ và họ đã phải trả giá. Nhưng họ đã chiến thắng”.

… “Loài người đã được dạy dỗ rằng đức tính tốt đẹp nhất không phải là đạt được một cái gì đó mà là cho đi một cái gì đó. Nhưng một người không thể cho đi những gì mà anh ta không tạo ra. Đầu tiên phải có sáng tạo, sau đó mới là phân phối, nếu không thì chẳng có gì để phân phối cả. Phải có người sáng tạo trước khi có những người hưởng lợi từ sự sáng tạo. Thế mà chúng ta lại được dạy dỗ để ngưỡng mộ những kẻ sống thứ sinh – những kẻ phân phát những món quà mà họ không tạo ra; chúng ta được dạy để xếp họ lên trên những người đã sản sinh ra những món quà đó. Chúng ta ca ngợi công việc từ thiện. Nhưng chúng ta lại nhún vai coi khinh những nỗ lực để thành công”.

… “Loài người đã được dạy dỗ rằng mối quan tâm đầu tiên của họ là giúp cho người khác bớt khổ đau. Nhưng khổ đau là một căn bệnh. Chỉ khi có người bị bệnh thì mới cần có người đến để giúp giảm bớt sự đau đớn. Còn nếu chúng ta biến việc giảm khổ đau thành phép thử lớn nhất của đức hạnh thì chúng ta đã biến khổ đau thành một thứ quan trọng nhất trong cuộc sống. Do vậy người ta sẽ mong muốn được nhìn thấy những người khác đau khổ – để người ta có thể trở thành người đức hạnh… Trong khi đó, người sáng tạo không quan tâm đến bệnh tật, họ quan tâm đến cuộc sống. Nhưng công việc của người sáng tạo lại giúp loại bỏ hết bệnh này đến bệnh khác, cả bệnh tật của thể xác lẫn bệnh tật của tâm hồn”…

Anh không cần luật sư. Đó là những lời tự bào chữa của anh trước tòa. Người đọc còn tìm thấy trong cuốn sách một nhà báo như Ellsworth Toohey. Ông ta uyên bác nhưng đạo đức giả “toàn tòng”, mỗi bài viết của ông ta đều được người ta nghiền ngẫm đến từng dấu phẩy, bởi ông ta tạo được cho mình một quyền lực điều khiển công chúng, đến mức có thể “đẻ ra” các kiến trúc sư nếu ông ta muốn. Ngoài ông nhà báo thấy “quen quen” đó, người đọc còn biết đến một Gail Wynand, điển hình của một chủ báo Mỹ lừng danh…

Cuốn sách như một bản anh hùng ca tôn vinh con người, nhưng con người mà tác giả cuốn sách – nữ văn sĩ kiêm triết gia người Mỹ gốc Nga Ayn Rand (1905-1982) – hướng tới là những người sáng tạo, những người “xoay chuyển thế giới và mang lại ý nghĩa cho cuộc sống”. Dường như cuốn sách không đứng về phía số đông, nhưng mỗi một người trong số đông đó đều có thể thấy mình được tôn vinh, được chia sẻ. Bởi mỗi một người trong chúng ta đều từng là, đang là hoặc sẽ là thiểu số trong những nỗ lực tự khẳng định bản thân mình để làm cho cuộc sống trở nên có ý nghĩa hơn.

Theo  Báo Thanh Niên

Trong cái bộn bề của cuộc sống, ngồi đọc cuốn tiểu thuyết hơn 1000 trang quả thật không phải là vấn đề đơn giản, nhất là lại bị “cảnh báo” là tiểu thuyết triết học. Với bạn trẻ gần đây, dường như những tác phẩm dài hơi như Chiến tranh và hòa bình, Sông Đông êm đềm, Tội ác và trừng phạt, Trăm năm cô đơn đã trở thành “khó nhá”… Tôi cũng đã lo sợ mình không “tải” nổi Suối nguồn của Ayn Rand. Nhưng tôi đã bị cuốn vào ngay từ trang đầu tiên, mệt nhoài, và sau đó là sự khoái cảm đặc biệt, rồi một luồng sinh khí mới xuất hiện, khiến mình trở nên mạnh mẽ hơn, bừng sáng những nhận thức mới về nhân sinh…

Tiểu thuyết kể về thực tại nước mĩ cách đây hàng thế kỉ, nhưng tôi có cảm tưởng nó đang giải quyết vấn đề của Việt Nam và rất nhiều nước trên thế giới hiện nay: cuộc đấu tranh giữa tốt-xấu, thiện-ác, tiên tiến – lạc hậu, cá nhân – tập thể… Trong cuộc đấu tranh này, ám ảnh nhất là hiện tượng những cá nhân tài năng đi trước thời đại luôn bị đám đông xúm vào tấn công, hủy diệt. Đám đông, với sức mạnh của dư luận, sức ỳ của thói quen đã vây hãm những cá nhân xuất chúng, đẩy những cá nhân đó vào tình thế cô đơn trong suốt hành trình của mình. Tác phẩm cổ vũ cho quan niệm sống tự do, độc lập, sáng tạo dựa trên năng lực của bản thân, phản bác những kẻ nhân danh lòng vị tha để che giấu sự yếu đuối, che giấu bản chất sống kí sinh của mình, nhân danh nhân đạo, lòng tốt để thỏa mãn khát vọng quyền lực. Đau đớn thay, sự a dua, dối trá, lọc lừa, hèn nhát vẫn tràn lan trên khắp trái đất này.

Hướng tới khẳng định cái Tôi tích cực, tiểu thuyết đã chia thành 4 phần, mỗi phần xoay quanh một nhân vật. Phần một giới thiệu về Peter Keating, kẻ luôn lo sợ người khác giỏi hơn mình, từng là thủ khoa đại học kiến trúc danh tiếng, nhưng luôn mượn tài năng của Howard Roark, nhờ Howard Roark thiết kế giúp mình để nổi tiếng, sẵn sàng để vợ thuộc về Gail Wynand để có được bản hợp đồng béo bở, anh ta là tiêu biểu của týp người sống kí sinh, không có khả năng tự sáng tạo, sống độc lập, nhưng luôn che giấu nó bằng rất nhiều cách. Phần hai giới thiệu về Ellsworthm Toohey, làm cho tờ báo Ngọn cờ của Gail Wynand, và luôn giật giây, rình rập cướp tờ báo này. Phần ba viết về Gail Wynand, kẻ say mê quyền lực, từ một cậu bé nghèo, trùm băng cướp, đã lập ra đế chế Gail, khuynh đảo thế giới truyền thông nước Mĩ, kẻ say mê quyền lực, luôn tìm cách tiêu diệt kẻ khác để thỏa mãn khoái cảm quyền lực.

Phần bốn giới thiệu về Howard Roark, kiến trúc sư tài năng, bị đuổi khỏi trường đại học vì không chịu được tư tưởng thiết kế cứ phải bám vào quá khứ, anh là đại diện cho trường phái hiện đại, phản lại truyền thống, coi mỗi công trình như một sự sáng tạo, thể hiện cá tính, tài năng. Anh sẵn sàng trở thành người thợ khai thác đá chứ không chịu thiết kế những công trình thỏa mãn thị hiếu tầm thường của khách hàng. Kết nối các nhân vật chính ấy là người phụ nữ đẹp hoàn hảo: Dominique, nhà báo, chuyên gia bình luận về kiến trúc, từng làm mẫu cho bức tượng duy nhất trong đền thờ Stoddard, người dám xông vào cuộc sống để chống lại những xấu xa, ích kỉ, để giúp Roark phát triển. Dominique yêu Howard Roark ngay từ cái nhìn đầu tiên khi anh đang làm công nhân khai thác đá, họ yêu nhau bằng một tình yêu đặc biệt: yêu nhau nhưng vẫn xa rời nhau, Dominique quyết định lấy Peter Keating, rồi Gail để thực hiện cuộc chiến đấu của mình. Một mình Roark một chiến tuyến, đại diện cho người tạo ra thế giới cần phải có để chống lại thế giới tầm thường đang có. Anh đã bị gài bẫy trong lần xây ngôi đền  Stoddard thể hiện sự tôn trọng con Người khiến anh phải bồi thường, và ngôi đền bị sửa thành nhà tình nghĩa. Anh chống chọi với Gail Wynand, kẻ đã hủy diệt Henry Cameron-tài năng kiến trúc, thầy dạy riêng của Roark, nhưng trong quá trình đó, họ lại rất hiểu nhau, đã từng trở thành bạn thân thiết của nhau…

Tác phẩm kết thúc bằng thắng lợi của Roark và Dominique, hai người trở về với nhau sau khi mỗi người thực hiện cuộc tranh đấu của mình theo một cách riêng.

Suối nguồn là tiểu thuyết đậm chất lãng mạn, tác phẩm viết về sự thắng lợi của thế giới Cần phải có, nên có, mang lại niềm tin, niềm lạc quan cho con người. Mặc dù khó khăn, đầy chông gai, nhưng mỗi cá nhân, nếu thực sự sống dựa trên tài năng của mình, cống hiến trọn vẹn sức sáng tạo của mình cho những điều tốt đẹp, thì cuối cùng, họ cũng là người chiến thắng. Chúng ta thử nghĩ xem, nếu toàn bộ văn học nhân loại chỉ viết về Cướp, giết, hiếp, về sự bi đát của kiếp người, thì người đọc sẽ nhìn cuộc sống như thế nào? Tiểu thuyết này, viết ra là để Đọc, chứ không phải là để Kể, cho nên, khi viết những dòng giới thiệu này, tôi vẫn thấy mình bị đuối, không thể nói rõ, nói hết được sức lôi cuốn của nó.

Hà Nội, ngày 5/6/2009

Đỗ Văn Hiếu_www.sachhay.com

——————

“Suối Nguồn” – chiến thắng hả hê của sáng tạo

Sáng tạo là một từ quá hoa mỹ và có vẻ bị lạm dụng trong thế kỷ vừa qua, thế kỷ mà tất cả các giá trị nghệ thuật của vài ngàn năm trước bị đặt lên bàn cân và xét lại không thương tiếc. Tuy nhiên, người ta vẫn phải nói đến sáng tạo. Nó là một điều không thể phớt lờ hay có thể nói dối. Cho đến đầu thế kỷ mới này, sáng tạo không còn là mối bận tâm của riêng người nghệ sĩ, nó là ý thức về sự tồn tại của nhân loại.

“Suối Nguồn” (The Fountainhead) của nữ văn sĩ Mỹ gốc Nga Ayn Rand xuất bản lần đầu năm 1943 đã vượt qua hình thức của một tiểu thuyết văn học ly kỳ gay cấn, trở thành một tác phẩm kinh điển chứa đựng những thông điệp cơ bản nhất về thiên chức của người nghệ sĩ, về tự do cá nhân trong quan hệ với cộng đồng, về cả những giá trị tinh thần vốn dĩ được các thiết chế xã hội đề cao.

Song Ayn Rand với giọng văn sắc bén, với quan điểm thực tế mà bà gọi là “vị thân” – đề cao cái tôi sáng tạo trong hoàn cảnh đám đông a dua theo thời thượng, đã xô đổ những giáo điều sáo rỗng đầy độc hại núp bóng sau những lập luận bảo thủ và mị dân. Một bức tranh điển hình của một xã hội công nghiệp đang lên như diều gặp gió là mảnh đất màu mỡ cho câu chuyện đầy hấp dẫn của Ayn Rand. Trong 60 năm qua, “Suối Nguồn” đã bán được 6 triệu bản trên thế giới.

Sức hấp dẫn ấy có được là nhờ Rand đã dựng nên những nhân vật đầy ma lực của xã hội Mỹ khoảng ba chục năm đầu thế kỷ XX. Nhân vật chính là kiến trúc sư Roark Howard, một “kẻ lữ hành kỳ dị” – từ chối những danh vọng phù phiếm và những thành công nhất thời để đeo đuổi mục tiêu sáng tạo theo phong cách hiện đại của mình. Anh từ chối lối thiết kế những công trình mượn xác của hai nghìn năm kiến trúc Hy-La xưa cũ hay Rococo hào nhoáng với nhung gấm, vàng mạ và hoa văn trang trí mĩ miều bề ngoài để che phủ sự nghèo nàn của công năng. Đó lại là đường đi của Peter Keating, người nhanh chóng đáp ứng được thị hiếu của một xã hội thời thượng sẵn lòng dùng tiền để làm sống dậy quá khứ vàng son lòe loẹt của châu Âu phong kiến. Tiểu thuyết dày gần 1200 trang bản dịch còn là câu chuyện về E.Toohey, nhà phê bình nghệ thuật xu thời song thủ đoạn đến mức có khả năng hủy hoại bất cứ điều gì chệch hướng thẩm mỹ của xã hội mà ông ta đóng vai trò phát ngôn viên. Đối lập với ông ta là nhà tư bản Wynand, người gây ngạc nhiên nhất cho độc giả, từ chỗ chỉ tin vào giá trị của đồng tiền và bản thân mình, lại chia sẻ được những lý tưởng sáng tạo với Howard.

Nói “Suối Nguồn” sống động có lẽ chưa đủ, đây thực tế là một tiểu thuyết luận đề với những tuyên ngôn nghệ thuật đầy ấn tượng. Nhưng điều khiến cho “Suối Nguồn” vẫn còn được đón nhận ngày nay là sự mãnh liệt của niềm tin vào sự sáng tạo không ngừng nghỉ của con người.

Trần Anh Khoa_www.conmotsach.com


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: